HUKUK MAKALELERİ
İhtiyati HacizŞartlar, Teminat ve Uygulama Esasları
İhtiyati Haciz: Şartlar, Teminat ve Uygulama Esasları
Alacağın güvence altına alınmasında geçici koruma
İhtiyati haciz nedir, hangi şartlarda verilir, teminat oranları nelerdir? Vadesi gelmiş ve gelmemiş alacaklarda geçici koruma usulü.
İhtiyati haciz, henüz kesinleşmemiş bir alacağın tahsilini güvence altına almak amacıyla mahkeme kararıyla borçlunun mal varlığına geçici olarak el konulmasıdır. Tedbir niteliğindeki bu koruma, alacaklıya hızlı ve etkili bir cebri icra aracı sunarken; haksız uygulanması halinde ciddi tazminat sorumluluğu doğurabildiğinden son derece dikkatli yürütülmesi gerekir.
Genel Şartlar (İİK m.257)
Vadesi gelmiş para borcuna sahip ve rehinle teminat altına alınmamış alacaklar için ihtiyati haciz talep edilebilir. Alacağın yazılı belgeyle kanıtlanması zorunlu olmamakla birlikte, mahkemeye yaklaşık ispat (kuvvetle muhtemel görme) düzeyinde delil sunulması gerekir (İİK m.258).
Vadesi gelmemiş borçlarda m.257'deki alternatif sebeplerden biri bulunmalıdır: borçlunun belirli yerleşim yerinin olmaması veya yükümlülükten kurtulmaya yönelik mal gizleme/kaçırma, kaçma ya da alacaklı haklarını ihlal eden hileli işlemler gibi kanunda belirtilen davranışlar. Bu iki sebep grubunun birlikte gerçekleşmesi şart değildir.
Teminat Yükümlülüğü (İİK m.259)
İhtiyati haciz isteyen alacaklı, talebi haksız çıktığında borçlunun ve üçüncü kişilerin uğrayabileceği zararlara karşılık mahkemece takdir edilecek teminatı yatırmak zorundadır. Uygulamada bu teminat genellikle alacak miktarının yüzde on ile yüzde yirmisi arasında belirlenir.
Alacağın ilama dayanması halinde teminat aranmaz; ilam niteliğindeki belgelere dayanılması durumunda ise teminat alınıp alınmayacağını mahkeme takdir eder. Teminat, nakit, banka teminat mektubu veya devlet tahvili olarak yatırılabilir.
Kararın Uygulanması ve Takibe Dönüştürülmesi
Kararın verildiği tarihten itibaren on gün içinde, kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesinden infaz istenmelidir (İİK m.261); işlemin mutlaka on günde tamamlanması şartı ile başvuru süresi karıştırılmamalıdır. Haciz dava veya takipten önce yapılmışsa, alacaklı hacizden; yokluğunda yapılmışsa tutanağın kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde dava veya takip başlatır. Dava sırasında konulan hacizde esas hükmün tebliğinden itibaren bir aylık takip süresi dahil m.264'ün diğer tamamlayıcı süreleri ayrıca uygulanır.
Kendisi dinlenmeden karar verilen borçlu m.265 uyarınca, haciz huzurunda yapılmışsa hacizden; aksi hâlde haciz tutanağının tebliğinden itibaren yedi gün içinde kararı veren mahkemeye itiraz edebilir. Menfaati ihlal edilen üçüncü kişinin süresi öğrenmeden başlar. İtiraz sebepleri ve kanun yolu, ihtiyati haczin veriliş şekline göre belirlenir.
Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar
İcra ve iflas süreçlerinde takip yolunun seçimi, alacağın dayanağına ve eldeki belgeye göre yapılmalıdır. İlamsız takip, kambiyo takibi, ilamlı takip, ihtiyati haciz, konkordato veya iflas yolu aynı sonucu hedeflese de süreler, itiraz imkânları ve masraf kalemleri birbirinden farklıdır.
Tebligat tarihi, ödeme veya itiraz süresi, haciz talebi, satış isteme süresi ve şikâyet süreleri dosyanın en kritik aşamalarıdır. Bu nedenle ödeme emri, icra emri, haciz tutanağı, kıymet takdiri raporu ve satış ilanı gibi belgelerin tebliğ tarihleri ayrı bir çizelgede takip edilmelidir.
Alacaklı bakımından faiz hesabı, takip talebinin açıklığı ve borçlunun malvarlığı araştırması; borçlu bakımından ise itiraz sebepleri, haczedilmezlik iddiaları ve menfi tespit imkânı baştan değerlendirilmelidir. Aksi halde usuli bir eksiklik, esasa ilişkin haklılığı gölgede bırakabilir.
İlgili Maddeler
- İİK m.257İhtiyati haczin şartlarıMadde 257 – Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun yedinde veya üçüncü şahısta olan taşınır ve taşınmaz mallarını ve alacaklariyle diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir. Vadesi gelmemiş borçtan dolayı yalnız aşağıdaki hallerde ihtiyati haciz istenebilir: 1 – Borçlunun muayyen yerleşim yeri yoksa; 2 – Borçlu taahhütlerinden kurtulmak maksadiyle mallarını gizlemeğe, kaçırmağa veya kendisi kaçmağa hazırlanır yahut kaçar ya da bu maksatla alacaklının haklarını ihlâl eden hileli işlemlerde bulunursa; Bu suretle ihtiyati haciz konulursa borç yalnız borçlu hakkında muacceliyet kesbeder. (Ek fıkra: 29/6/1956-6763/42 md.; Mülga dördüncü fıkra: 14/1/2011-6103/41 md.) (Ek fıkra: 29/6/1956-6763/42 md.; Mülga beşinci fıkra: 14/1/2011-6103/41 md.)
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
- İİK m.258İhtiyati haciz kararı verme yetkisi ve usulüMadde 258 – İhtiyati hacze 50 nci maddeye göre yetkili mahkeme tarafından karar verilir. Alacaklı alacağı ve icabında haciz sebepleri hakkında mahkemeye kanaat getirecek deliller göstermeğe mecburdur. Mahkeme iki tarafı dinleyip dinlememekte serbesttir. (Ek fıkra:17/7/2003-4949/60 md.) (Değişik üçüncü fıkra:22/7/2020-7251/50 md.) İhtiyati haciz talebinin reddi kararı gerekçeli olarak verilir ve bu karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Yüzüne karşı aleyhinde ihtiyati haciz kararı verilen taraf da istinaf yoluna başvurabilir. Bölge adliye mahkemesi bu başvuruları öncelikle inceler ve verdiği karar kesindir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
- İİK m.259Teminat zorunluluğuMadde 259 – (Değişik: 3/7/1940-3890/1 md.) İhtiyati haciz istiyen alacaklı hacizde haksız çıktığı taktirde borçlunun ve üçüncü şahsın bu yüzden uğrayacakları bütün zararlardan mesul ve Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 96 ncı maddesinde yazılı teminatı vermeğe mecburdur. Ancak alacak bir ilama müstenid ise teminat aranmaz. Alacak ilam mahiyetinde bir vesikaya müstenid ise mahkeme teminata lüzum olup olmadığını takdir eder. Tazminat davası ihtiyati haczi koyan mahkemede dahi görülür.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
- İİK m.261Kararın uygulanma süresiMadde 261 – (Değişik: 18/2/1965-538/101 md.) Alacaklı, ihtiyati haciz kararının verildiği tarihten itibaren on gün içinde kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesinden kararın infazını istemeye mecburdur. Aksi halde ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar. İhtiyati haciz kararları, 79 dan 99 uncuya kadar olan maddelerdeki haczin ne suretle yapılacağına dair hükümlere göre icra edilir. (Ek son fıkra: 17/7/2003-4949/61 md.) İhtiyati haczin infazı ile ilgili şikayetler infazı yapan icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine yapılır.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
- İİK m.264Takibe dönüştürme süresiMadde 264 – (Değişik: 18/2/1965-538/104 md.) Dava açılmadan veya icra takibine başlanmadan evvel ihtiyati haciz yaptırmış olan alacaklı; haczin tatbikinden, haciz gıyabında yapılmışsa haciz tutanağının kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde ya takip talebinde (Haciz veya iflas) bulunmaya veya dava açmaya mecburdur. İcra takibinde, borçlu ödeme emrine itiraz ederse bu itiraz hemen alacaklıya tebliğ olunur. Alacaklı, tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemeye veya mahkemede dava açmaya mecburdur. İcra mahkemesi, itirazın kaldırılması talebini reddederse alacaklının kararın tefhim veya tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde dava açması lazımdır. (Değişik üçüncü fıkra: 17/7/2003-4949/62 md.) İhtiyatî haciz, alacak davasının mahkemede görüldüğü sırada konulmuş veya alacaklı birinci fıkraya göre mahkemede dava açmış ise, esas hakkında verilecek hükmün mahkemece tebliğinden itibaren bir ay içinde alacaklı takip talebinde bulunmaya mecburdur. Alacaklı bu müddetleri geçirir veya davasından yahut takip talebinden vazgeçerse veya takip talebi kanuni müddetlerin geçmesiyle düşerse veya dava dosyası muameleden kaldırılıp da bir ay içinde dava yenilenmezse veya davasında haksız çıkarsa ihtiyati haciz hükümsüz kalır ve alakadarlar isterse lazım gelenlere bildirilir. Borçlu müddeti içinde ödeme emrine itiraz etmez veya itirazı icra mahkemesince kesin olarak kaldırılır veya mahkemece iptal edilirse, ihtiyati haciz kendiliğinden icrai hacze inkılabeder.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
- İİK m.265İhtiyati hacze itirazMadde 265 – (Değişik: 18/2/1965-538/105 md.) (Değişik birinci fıkra: 17/7/2003-4949/63 md.) Borçlu kendisi dinlenmeden verilen ihtiyatî haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata karşı; huzuriyle yapılan hacizlerde haczin tatbiki, aksi hâlde haciz tutanağının kendisine tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde mahkemeye müracaatla itiraz edebilir. (Ek ikinci fıkra: 17/7/2003-4949/63 md.) Menfaati ihlâl edilen üçüncü kişiler de ihtiyatî haczi öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde ihtiyatî haczin dayandığı sebeplere veya teminata itiraz edebilir. Mahkeme, gösterilen sebeplere hasren tetkikat yaparak itirazı kabul veya reddeder. İtiraz eden, dilekçesine istinat ettiği bütün belgeleri bağlamaya mecburdur. Mahkeme, itiraz üzerine iki tarafı davet edip gelenleri dinledikten sonra, itirazı varit görürse kararını değiştirebilir veya kaldırabilir. Şu kadar ki, iki taraf da gelmezse evrak üzerinde inceleme yapılarak karar verilir. (Ek fıkra: 17/7/2003-4949/63 md.; Değişik:2/3/2005-5311/17 md.) İtiraz üzerine verilen karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye mahkemesi bu başvuruyu öncelikle inceler ve verdiği karar kesindir. İstinaf yoluna başvuru, ihtiyatî haciz kararının icrasını durdurmaz.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
- İİK m.266Teminat karşılığı haczin kaldırılmasıMadde 266 – (Değişik: 18/2/1965-538/106 md.) Borçlu, para veya mahkemece kabul edilecek rehin veya esham yahut tahvilat depo etmek veya taşınmaz rehin yahut muteber bir banka kefaleti göstermek şartı ile ihtiyati haczin kaldırılmasını mahkemeden istiyebilir. Takibe başlandıktan sonra bu yetki, icra mahkemesine geçer.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
Madde metinleri yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Güncel ve resmî metin için mevzuat.gov.tr esastır.
Sonuç
İhtiyati haciz, alacağın tahsilini güvence altına almaya yönelik geçici bir hukuki korumadır. Yaklaşık ispat, teminat, kararın on gün içinde uygulanması ve yedi günlük takibe dönüştürme süreleri birlikte takip edilmelidir.
Bu yazının güncel kaynak sürümü: Kentkuran Hukuk ve Arabuluculuk.
Bu makale bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Sorularınız ve görüşleriniz için bana yazabilirsiniz.
© 2026 Ediz Kentkuran. Bu makalenin özgün anlatımı, seçimi, başlıklandırması ve düzeni, sahibinin hususiyetini taşıdığı ölçüde 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. FSEK m.31 kapsamındaki mevzuat ve yargı kararları ile kanunen serbestçe kullanılabilen diğer resmî içerikler, kendi hukuki statüleri ölçüsünde bu bildirimin dışındadır. Kanunun izin verdiği iktibas ve diğer serbest kullanım hâlleri saklıdır. Bunlar dışında makalenin tamamının veya sahibinin hususiyetini taşıyan bölümlerinin çoğaltılması, işlenmesi, yeniden yayımlanması, veri tabanına eklenmesi veya çevrim içi ortamlarda umuma iletilmesi önceden yazılı izne tabidir. İlim eserlerindeki iktibaslarda FSEK m.35 uyarınca kullanılan eserin ve eser sahibinin adı ile alıntının kaynağı belirtilmelidir; çevrim içi iktibaslarda ayrıca makale adı, yazar adı “Ediz Kentkuran”, kaynak site ve kalıcı bağlantı gösterilmelidir. Ticari kullanım, toplu veri aktarımı ve yapay zekâ/model eğitimi amacıyla kullanım için açık yazılı lisans alınmalıdır. İzin talepleri: info@edizkentkuran.com.
İletişim