HUKUK MAKALELERİ
Miras PaylaşımıTaksim Sözleşmesi ve İzale-i Şuyu
Miras Paylaşımı: Taksim Sözleşmesi ve İzale-i Şuyu
TMK m.640-651 kapsamında elbirliği mülkiyetinin sona erdirilmesi
Miras paylaşımı nasıl yapılır, taksim sözleşmesi ne zaman zorunludur? Anlaşma sağlanamadığında ortaklığın giderilmesi davası.
Mirasbırakanın ölümü ile birlikte tereke, mirasçılar arasında elbirliği mülkiyetine konu olur (TMK m.640). Bu ortaklık, tarafların anlaşmasıyla taksim sözleşmesi yapılmasıyla veya anlaşma sağlanamazsa mahkeme kararıyla sona erdirilir.
Elbirliği Mülkiyetinin Niteliği
Elbirliği mülkiyetinde mirasçıların paylar üzerinde tek başına tasarruf hakkı yoktur; tüm tasarruflar oybirliği ile yapılır. Bu durum, taşınmaz satışı, kiralanması veya üzerinde sınırlı ayni hak tesisi gibi işlemleri zorlaştırır.
Mirasçılar arasında miras payının devrine ilişkin sözleşme yazılı şekle bağlıdır; bir mirasçının üçüncü kişiyle yapacağı sözleşmenin geçerliliği ise noterlikçe düzenlenmesine bağlıdır (TMK m.677). Devir, elbirliği mülkiyetinin niteliğini kendiliğinden değiştirmez: sözleşme üçüncü kişiye paylaşmaya katılma yetkisi vermez, yalnızca paylaşma sonunda mirasçıya özgülenen payın kendisine verilmesini isteme hakkını sağlar.
Taksim Sözleşmesi
TMK m.676 uyarınca mirasçılar, terekedeki belirli malları aralarında paylaşmak konusunda yazılı bir sözleşme yapabilirler. Miras taksim sözleşmesi yazılı şekilde geçerlidir; taşınmazların mirasçılar adına tescili için ayrıca tapu müdürlüğünde tescil işlemi yapılır.
Taksim sözleşmesi, tarafların serbestçe oluşturduğu bir sözleşme olduğu için yasal miras paylarına bağlı kalmak zorunda değildir. Mirasçılar bir kısmının parayı, bir kısmının taşınmazı aldığı serbest düzenlemeler yapabilir.
Anlaşma Sağlanamazsa: İzale-i Şuyu
Mirasçılar arasında anlaşma sağlanamadığında mirasçılardan her biri Sulh Hukuk Mahkemesi'nde 'ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası' açabilir. Dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır: 6325 sayılı Kanuna 7445 sayılı Kanunla eklenen m.18/B uyarınca, taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda bu şart 1 Eylül 2023'ten beri uygulanır. Dava, ortaklığın giderilmesi istenen taşınır veya taşınmaz mallar bakımından yürür.
Aynen paylaşma veya satış yoluyla paylaşma, malın niteliği ve hukuki koşulları gözetilerek belirlenir. Satış gerekiyorsa HMK m.322/2 uyarınca hâkim satış memuru görevlendirir ve İİK'nın satış hükümleri uygulanır. Bedel, dosyadaki miras/pay hakları ve giderler gözetilerek dağıtılır.
Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar
Miras uyuşmazlıklarında ilk adım mirasçılık durumunun, tereke kapsamının ve varsa ölüme bağlı tasarrufların netleştirilmesidir. Nüfus kayıtları, veraset ilamı, tapu kayıtları, banka yazıları, vasiyetname açılış tutanakları ve murisin sağlığındaki devir işlemleri birlikte incelenmelidir.
Tenkis, muris muvazaası, mirasın reddi, vasiyetnamenin iptali ve mirastan feragat gibi konularda süreler ve dava türleri birbirinden farklıdır. Öğrenme tarihi, mirasın açılması, vasiyetnamenin açılması ve ret beyanı gibi tarihlerin doğru saptanması hak kaybını önler.
Aile içi işlemler çoğu zaman yazılı belgeye dayanmadan yürüdüğü için banka dekontları, tapu bedelleri, murisin ekonomik ihtiyacı, tanık anlatımları ve fiili kullanım biçimi özel önem taşır. Delil hazırlığı ne kadar erken yapılırsa uyuşmazlığın hukuki çerçevesi o kadar sağlıklı kurulabilir.
İlgili Maddeler
- TMK m.640Mirasçılar arasında elbirliği mülkiyetiMadde 640- Birden çok mirasçı bulunması hâlinde, mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar, mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık meydana gelir. Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olurlar ve sözleşme veya kanundan doğan temsil ya da yönetim yetkisi saklı kalmak üzere, terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler. Mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi, miras ortaklığına paylaşmaya kadar bir temsilci atayabilir. Mirasçılardan her biri, terekedeki hakların korunmasını isteyebilir. Sağlanan korumadan mirasçıların hepsi yararlanır. Bir mirasçı ödemeden aciz hâlinde ise, mirasın açılması üzerine diğer mirasçılar, haklarının korunması için gerekli önlemlerin gecikmeksizin alınmasını sulh mahkemesinden isteyebilirler.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
- TMK m.642Mirasın paylaşılmasını isteme hakkıMadde 642- Mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça, her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir. Her mirasçı, terekedeki belirli malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasına karar verilmesini sulh mahkemesinden isteyebilir. Mirasçılardan birinin istemi üzerine hâkim, terekenin tamamını ve terekedeki malların her birini göz önünde tutarak, olanak varsa taşınmazlardan her birinin tamamının bir mirasçıya verilmesi suretiyle paylaştırmayı yapar. Mirasçılara verilen taşınmazların değerleri arasındaki fark para ödenmesi yoluyla giderilerek miras payları arasında denkleştirme sağlanır. Paylaşmanın derhâl yapılması, paylaşım konusu malın veya terekenin değerini önemli ölçüde azaltacaksa; sulh hâkimi, mirasçılardan birinin istemi üzerine bu malın veya terekenin paylaşılmasının ertelenmesine karar verebilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
- TMK m.646Paylaşmanın yapılış kuralları (yasal ve atanmış mirasçılar)Madde 646- Yasal mirasçılar, gerek kendi aralarında, gerek atanmış mirasçılarla birlikte mirası aynı kurallara göre paylaşırlar. Aksine düzenleme olmadıkça mirasçılar, paylaşmanın nasıl yapılacağını serbestçe kararlaştırırlar. Tereke mallarına zilyet olan veya mirasbırakana borçlu bulunan mirasçılar, paylaşma sırasında bu konuda eksiksiz bilgi vermekle yükümlüdürler.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
- TMK m.676Taksim sözleşmesiMadde 676- Mirasçılar arasında payların oluşturulması ve fiilen alınması veya aralarında yapacakları paylaşma sözleşmesi mirasçıları bağlar. Paylaşma sözleşmesiyle mirasçılar, tereke mallarının tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetinin miras payları oranında paylı mülkiyete dönüştürülmesini de kabul edebilirler. Paylaşma sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
- TMK m.699Aynen veya satış suretiyle paylaşmaMadde 699- Paylaşma, malın aynen bölüşülmesi veya pazarlık ya da artırmayla satılarak bedelinin bölüşülmesi biçiminde gerçekleştirilir. Paylaşma biçiminde uyuşma sağlanamazsa, paydaşlardan birinin istemi üzerine hâkim, malın aynen bölünerek paylaştırılmasına, bölünen parçaların değerlerinin birbirine denk düşmemesi hâlinde eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme sağlanmasına karar verir. Bölme istemi durum ve koşullara uygun görülmezse ve özellikle paylı malın önemli bir değer kaybına uğramadan bölünmesine olanak yoksa, açık artırmayla satışa hükmolunur. Satışın paydaşlar arasında artırmayla yapılmasına karar verilmesi, bütün paydaşların rızasına bağlıdır.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
- HMK m.4Sulh Hukuk Mahkemesi'nin göreviMADDE 4- (1) Sulh hukuk mahkemeleri, dava konusunun değer veya tutarına bakılmaksızın; a) Kiralanan taşınmazların, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununa göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler ayrık olmak üzere, kira ilişkisinden doğan alacak davaları da dâhil olmak üzere tüm uyuşmazlıkları konu alan davalar ile bu davalara karşı açılan davaları, b) Taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davaları, c) Taşınır ve taşınmaz mallarda, sadece zilyetliğin korunmasına yönelik olan davaları, ç) Bu Kanun ile diğer kanunların, sulh hukuk mahkemesi veya sulh hukuk hâkimini görevlendirdiği davaları, görürler.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
Madde metinleri yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Güncel ve resmî metin için mevzuat.gov.tr esastır.
Sonuç
Miras paylaşımında anlaşma yolu, tarafların iradesine uygun ve daha öngörülebilir bir çözüm sağlayabilir. Ortaklığın giderilmesi davasında aynen taksim imkânı, satış koşulları ve masraflar baştan değerlendirilmelidir.
Bu yazının güncel kaynak sürümü: Kentkuran Hukuk ve Arabuluculuk.
Bu makale bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Sorularınız ve görüşleriniz için bana yazabilirsiniz.
© 2026 Ediz Kentkuran. Bu makalenin özgün anlatımı, seçimi, başlıklandırması ve düzeni, sahibinin hususiyetini taşıdığı ölçüde 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. FSEK m.31 kapsamındaki mevzuat ve yargı kararları ile kanunen serbestçe kullanılabilen diğer resmî içerikler, kendi hukuki statüleri ölçüsünde bu bildirimin dışındadır. Kanunun izin verdiği iktibas ve diğer serbest kullanım hâlleri saklıdır. Bunlar dışında makalenin tamamının veya sahibinin hususiyetini taşıyan bölümlerinin çoğaltılması, işlenmesi, yeniden yayımlanması, veri tabanına eklenmesi veya çevrim içi ortamlarda umuma iletilmesi önceden yazılı izne tabidir. İlim eserlerindeki iktibaslarda FSEK m.35 uyarınca kullanılan eserin ve eser sahibinin adı ile alıntının kaynağı belirtilmelidir; çevrim içi iktibaslarda ayrıca makale adı, yazar adı “Ediz Kentkuran”, kaynak site ve kalıcı bağlantı gösterilmelidir. Ticari kullanım, toplu veri aktarımı ve yapay zekâ/model eğitimi amacıyla kullanım için açık yazılı lisans alınmalıdır. İzin talepleri: info@edizkentkuran.com.
İletişim