Mirastan Feragat Sözleşmesi: Şartlar, Şekil ve Sonuçları

Sözleşmenin Niteliği ve Şekli

Mirastan feragat sözleşmesi, miras sözleşmesi türlerinden biridir ve TMK m.545 uyarınca resmî vasiyetname şeklinde yapılmak zorundadır. Yani noter, sulh hâkimi veya yetkili memur huzurunda, iki tanığın katılımıyla düzenlenir. Adi yazılı olarak yapılmış feragat sözleşmeleri kesin olarak geçersizdir.

Sözleşmenin tarafları mirasbırakan ile muhtemel mirasçıdır. Mirasbırakanın tasarruf ehliyetine sahip olması; mirasçının ise ergin ve ayırt etme gücüne sahip olması gerekir.

Karşılıklı (İvazlı) ve Karşılıksız Feragat

Feragat, bir karşılık (ivaz) alınarak yapılabileceği gibi karşılıksız da olabilir. Karşılıklı feragatte mirasçıya bir taşınmaz, para veya başka bir değer verilerek miras hakkından vazgeçmesi sağlanır. Karşılıksız feragat ise herhangi bir bedel alınmadan yapılır.

TMK m.528/3 önemli bir kuralı içerir: Bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapılmışsa, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu da mirastan feragat etmiş sayılır. Karşılıksız feragatte ise altsoy etkilenmez; kendi başlarına mirasçı olabilir.

Alacaklılara Karşı Sorumluluk ve Feragatin Hükümden Düşmesi

TMK m.530, feragat eden mirasçı veya altsoyunun, terekenin borçları karşılayamaması ve bu borçların mirasçılar tarafından da ödenmemesi halinde, mirasbırakanın ölümünden önceki beş yıl içinde aldıkları karşılıktan, mirasın açılması anındaki zenginleşmeleri tutarında, alacaklılara karşı geri verme ile yükümlü olduğunu düzenler.

TMK m.529 ise feragat sözleşmesinin hükümden düşmesini düzenler: feragat belli bir kişi lehine yapılmış ve o kişi mirasçı olamamışsa feragat hükümden düşer; lehtar belirtilmemişse en yakın ortak kökün altsoyu lehine yapılmış sayılır ve onlar da mirasçı olamazsa feragat yine hükümsüz kalır.

Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar

Miras uyuşmazlıklarında ilk adım mirasçılık durumunun, tereke kapsamının ve varsa ölüme bağlı tasarrufların netleştirilmesidir. Nüfus kayıtları, veraset ilamı, tapu kayıtları, banka yazıları, vasiyetname açılış tutanakları ve murisin sağlığındaki devir işlemleri birlikte incelenmelidir.

Tenkis, muris muvazaası, mirasın reddi, vasiyetnamenin iptali ve mirastan feragat gibi konularda süreler ve dava türleri birbirinden farklıdır. Öğrenme tarihi, mirasın açılması, vasiyetnamenin açılması ve ret beyanı gibi tarihlerin doğru saptanması hak kaybını önler.

Aile içi işlemler çoğu zaman yazılı belgeye dayanmadan yürüdüğü için banka dekontları, tapu bedelleri, murisin ekonomik ihtiyacı, tanık anlatımları ve fiili kullanım biçimi özel önem taşır. Delil hazırlığı ne kadar erken yapılırsa uyuşmazlığın hukuki çerçevesi o kadar sağlıklı kurulabilir.

Sonuç

Mirastan feragat, hem ailevi hem de mali sonuçları geri dönüşü güç bir işlemdir. Sözleşmenin resmî şekle uyularak yapılması ve karşılıklı feragatte altsoyun da etkilenmesi göz önünde bulundurularak hareket edilmelidir.