HUKUK MAKALELERİ
Mirastan Iskat (Çıkarma)Şartlar ve Süreç
Mirastan Iskat (Çıkarma): Şartlar ve Süreç
TMK m.510-513 kapsamında saklı paylı mirasçının mirastan yoksun bırakılması
Mirastan ıskat hangi sebeplerle mümkündür, nasıl yapılır? Cezai ıskat ve koruyucu ıskat arasındaki fark.
Mirastan ıskat, mirasbırakanın saklı paylı bir mirasçısını ölüme bağlı tasarrufla mirasından çıkarmasıdır. Türk Medeni Kanunu, saklı paya saygıyı esas almakla birlikte sınırlı hallerde mirasbırakana bu hakkı tanır.
Cezai Iskat (Olağan Iskat)
TMK m.510 cezai ıskat sebeplerini sayar: (i) mirasçının mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemiş olması, (ii) mirasçının mirasbırakana veya mirasbırakanın aile üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemiş olması.
Bu sebepler sınırlı sayıdadır; başka sebeplere dayanılarak ıskat yapılamaz. Iskat, ölüme bağlı tasarrufla (vasiyetname veya miras sözleşmesi) yapılır ve sebebi açıkça belirtilmelidir (TMK m.512).
Koruyucu Iskat
TMK m.513, mirasbırakanın altsoyundan birinin borç ödemekten aciz olması halinde, onun saklı payının yarısı için koruyucu (önleyici) ıskat yapabileceğini düzenler. Bu yarı, miras açıldığında borç ödemekten aciz olan altsoyun doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülenir.
Koruyucu çıkarmada TMK m.513'ün aradığı borç ödemeden aciz belgesi bulunmalıdır; genel bir borçluluk belgesi yeterli değildir. Miras açıldığında belgenin hükmü kalmamışsa veya belgedeki borç miras payının yarısını aşmıyorsa, çıkarılan kişinin istemiyle çıkarma iptal olunur.
Iskata İtiraz ve İspat Yükü
Çıkarılan kişi itiraz ederse sebebi ispat yükü, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer (TMK m.512/2). Sebebin gösterilmemesi veya ispatlanamamasında saklı pay korunur; mirasbırakanın çıkarma sebebindeki açık yanılmasına ilişkin m.512/3 istisnası ayrıca uygulanır.
Iskat sebebinin ispatlanamaması veya tasarrufta sebebin gösterilmemesi halinde ıskat geçersiz sayılır; ıskat edilen kişi saklı payını alır. Tasarruf, saklı payı aşan kısımda geçerli kalır.
Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar
Miras uyuşmazlıklarında ilk adım mirasçılık durumunun, tereke kapsamının ve varsa ölüme bağlı tasarrufların netleştirilmesidir. Nüfus kayıtları, veraset ilamı, tapu kayıtları, banka yazıları, vasiyetname açılış tutanakları ve murisin sağlığındaki devir işlemleri birlikte incelenmelidir.
Tenkis, muris muvazaası, mirasın reddi, vasiyetnamenin iptali ve mirastan feragat gibi konularda süreler ve dava türleri birbirinden farklıdır. Öğrenme tarihi, mirasın açılması, vasiyetnamenin açılması ve ret beyanı gibi tarihlerin doğru saptanması hak kaybını önler.
Aile içi işlemler çoğu zaman yazılı belgeye dayanmadan yürüdüğü için banka dekontları, tapu bedelleri, murisin ekonomik ihtiyacı, tanık anlatımları ve fiili kullanım biçimi özel önem taşır. Delil hazırlığı ne kadar erken yapılırsa uyuşmazlığın hukuki çerçevesi o kadar sağlıklı kurulabilir.
İlgili Maddeler
- TMK m.510Cezai ıskat sebepleriMadde 510- Aşağıdaki durumlarda mirasbırakan, ölüme bağlı bir tasarrufla saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarabilir: 1. Mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse, 2. Mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
- TMK m.511Iskatın hükümleriMadde 511- Mirasçılıktan çıkarılan kimse, mirastan pay alamayacağı gibi; tenkis davası da açamaz. Mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmuş olmadıkça, mirasçılıktan çıkarılan kimsenin miras payı, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi, mirasçılıktan çıkarılanın varsa altsoyuna, yoksa mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır. Mirasçılıktan çıkarılan kimsenin altsoyu, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
- TMK m.512Iskatın ispatı ve sebebin gösterilmesiMadde 512- Mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakan ancak buna ilişkin tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmişse geçerlidir. Mirasçılıktan çıkarılan kimse itiraz ederse, belirtilen sebebin varlığını ispat, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer. Sebebin varlığı ispat edilememiş veya çıkarma sebebi tasarrufta belirtilmemişse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir; ancak, mirasbırakan bu tasarrufu çıkarma sebebi hakkında düştüğü açık bir yanılma yüzünden yapmışsa, çıkarma geçersiz olur.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
- TMK m.513Koruyucu (önleyici) ıskatMadde 513- Mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu, saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir. Ancak, bu yarıyı mirasçılıktan çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülemesi şarttır. Miras açıldığı zaman borç ödemeden aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgenin kapsadığı borç tutarı mirasçılıktan çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa, mirasçılıktan çıkarılanın istemi üzerine çıkarma iptal olunur.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
- TMK m.578Mirastan yoksunlukMadde 578- Aşağıdaki kimseler, mirasçı olamayacakları gibi; ölüme bağlı tasarrufla herhangi bir hak da edinemezler: 1. Mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren veya öldürmeye teşebbüs edenler, 2. Mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak sürekli şekilde ölüme bağlı tasarruf yapamayacak duruma getirenler, 3. Mirasbırakanın ölüme bağlı bir tasarruf yapmasını veya böyle bir tasarruftan dönmesini aldatma, zorlama veya korkutma yoluyla sağlayanlar ve engelleyenler, 4. Mirasbırakanın artık yeniden yapamayacağı bir durumda ve zamanda ölüme bağlı bir tasarrufu kasten ve hukuka aykırı olarak ortadan kaldıranlar veya bozanlar. Mirastan yoksunluk, mirasbırakanın affıyla ortadan kalkar.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
Madde metinleri yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Güncel ve resmî metin için mevzuat.gov.tr esastır.
Sonuç
Mirastan ıskat, sıkı şartlara bağlı ve istisnai bir yoldur. Tasarrufun usulüne uygun düzenlenmemesi, sebebin açık gösterilmemesi veya ispatlanamaması halinde saklı pay hakkı gündeme gelebilir.
Bu yazının güncel kaynak sürümü: Kentkuran Hukuk ve Arabuluculuk.
Bu makale bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Sorularınız ve görüşleriniz için bana yazabilirsiniz.
© 2026 Ediz Kentkuran. Bu makalenin özgün anlatımı, seçimi, başlıklandırması ve düzeni, sahibinin hususiyetini taşıdığı ölçüde 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. FSEK m.31 kapsamındaki mevzuat ve yargı kararları ile kanunen serbestçe kullanılabilen diğer resmî içerikler, kendi hukuki statüleri ölçüsünde bu bildirimin dışındadır. Kanunun izin verdiği iktibas ve diğer serbest kullanım hâlleri saklıdır. Bunlar dışında makalenin tamamının veya sahibinin hususiyetini taşıyan bölümlerinin çoğaltılması, işlenmesi, yeniden yayımlanması, veri tabanına eklenmesi veya çevrim içi ortamlarda umuma iletilmesi önceden yazılı izne tabidir. İlim eserlerindeki iktibaslarda FSEK m.35 uyarınca kullanılan eserin ve eser sahibinin adı ile alıntının kaynağı belirtilmelidir; çevrim içi iktibaslarda ayrıca makale adı, yazar adı “Ediz Kentkuran”, kaynak site ve kalıcı bağlantı gösterilmelidir. Ticari kullanım, toplu veri aktarımı ve yapay zekâ/model eğitimi amacıyla kullanım için açık yazılı lisans alınmalıdır. İzin talepleri: info@edizkentkuran.com.
İletişim