HUKUK MAKALELERİ
Tenkis DavasıSaklı Paylı Mirasçıların Hakkının Korunması
Tenkis Davası: Saklı Paylı Mirasçıların Hakkının Korunması
TMK m.560-571 kapsamında tasarruf serbestisinin sınırı
Tenkis davası nedir, kimler açabilir, zamanaşımı süresi nedir? Saklı pay oranları ve muris tasarruflarının indirilmesi.
Tenkis davası, murisin sağlığında veya ölüme bağlı tasarrufla saklı paylı mirasçıların paylarına tecavüz edecek şekilde yaptığı kazandırmaların, saklı pay oranında geri döndürülmesini sağlayan miras hukuku davasıdır.
Saklı Paylı Mirasçılar ve Pay Oranları
TMK m.506 saklı paylı mirasçıları sınırlı sayıda sayar: altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eş. Saklı pay oranları yasal miras payı üzerinden hesaplanır. Altsoy için yasal miras payının yarısı, ana-baba için yasal miras payının dörtte biri, sağ kalan eş için ise zümre durumuna göre yasal miras payının tamamı veya dörtte üçü saklı paydır.
Kardeşlerin saklı payı 4721 sayılı Kanun'un ilk hâlinde (m.506/3) düzenlenmişti; 4/5/2007 tarihli 5650 sayılı Kanun'la bu bent mülga edildi. Bu nedenle bugün kardeşler saklı paylı mirasçı değildir; tenkis davası açma hakları bulunmaz.
Tenkise Tabi Tasarruflar
TMK m.560, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aştığı ölçüde tasarruflarının tenkis edilebileceğini düzenler. Hem ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetname, miras sözleşmesi) hem de bazı sağlararası kazandırmalar tenkise tabidir.
TMK m.565'e göre miras payına mahsuben yapılan sağlararası kazandırmalar, miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacı taşıyan kazandırmalar, mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tuttuğu bağışlamalar, ölümden önceki bir yıl içinde adet üzere verilen hediyeler dışındaki bağışlamalar ve saklı pay kurallarını etkisiz kılma kastıyla yapılan kazandırmalar tenkise tabi olabilir.
Tenkis hesabında terekenin aktif ve pasifi, denkleştirmeye tabi kazandırmalar ve saklı pay oranları birlikte ele alınır; bu nedenle banka kayıtları, tapu devirleri ve bağış belgeleri önemlidir.
Hak Düşürücü Süreler
TMK m.571 uyarınca tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir.
Görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi'dir; yetkili mahkeme ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m.576).
Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar
Miras uyuşmazlıklarında ilk adım mirasçılık durumunun, tereke kapsamının ve varsa ölüme bağlı tasarrufların netleştirilmesidir. Nüfus kayıtları, veraset ilamı, tapu kayıtları, banka yazıları, vasiyetname açılış tutanakları ve murisin sağlığındaki devir işlemleri birlikte incelenmelidir.
Tenkis, muris muvazaası, mirasın reddi, vasiyetnamenin iptali ve mirastan feragat gibi konularda süreler ve dava türleri birbirinden farklıdır. Öğrenme tarihi, mirasın açılması, vasiyetnamenin açılması ve ret beyanı gibi tarihlerin doğru saptanması hak kaybını önler.
Aile içi işlemler çoğu zaman yazılı belgeye dayanmadan yürüdüğü için banka dekontları, tapu bedelleri, murisin ekonomik ihtiyacı, tanık anlatımları ve fiili kullanım biçimi özel önem taşır. Delil hazırlığı ne kadar erken yapılırsa uyuşmazlığın hukuki çerçevesi o kadar sağlıklı kurulabilir.
İlgili Maddeler
- TMK m.505Tasarruf edilebilir kısımMadde 505- (Değişik birinci fıkra: 4/5/2007-5650/1 md.) Mirasçı olarak altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan miras bırakan, mirasının saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir. Bu mirasçılardan hiç biri yoksa, mirasbırakan mirasının tamamında tasarruf edebilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
- TMK m.506Saklı paylı mirasçılar ve oranlarıMadde 506- Saklı pay aşağıdaki oranlardan ibarettir: 1. Altsoy için yasal miras payının yarısı, 2. Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri, 3. (Mülga: 4/5/2007-5650/2 md.) 4. Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
- TMK m.560Tenkisin koşulları ve kapsamıMadde 560- Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilirler. Yasal mirasçıların paylarına ilişkin olarak tasarrufta yer alan kurallar, mirasbırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça, sadece paylaştırma kuralları sayılır.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
- TMK m.565Tenkise tabi sağlararası kazandırmalarMadde 565- Aşağıdaki karşılıksız kazandırmalar, ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tâbidir: 1. Mirasbırakanın, mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapmış olduğu sağlararası kazandırmalar, geri verilmemek kaydıyla altsoyuna malvarlığı devri veya borçtan kurtarma yoluyla yaptığı kazandırmalar ya da alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi, 2. Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi maksadıyla yapılan kazandırmalar, 3. Mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ve ölümünden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışında yapmış olduğu bağışlamalar, 4. Mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalar.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
- TMK m.571Tenkis davasında hak düşürücü sürelerMadde 571- Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer. Bir tasarrufun iptali bir öncekinin yürürlüğe girmesini sağlarsa, süreler iptal kararının kesinleşmesi tarihinde işlemeye başlar. Tenkis iddiası, def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
- TMK m.576Yetkili mahkemeMadde 576- Miras, malvarlığının tamamı için mirasbırakanın yerleşim yerinde açılır. Mirasbırakanın tasarruflarının iptali veya tenkisi, mirasın paylaştırılması ve miras sebebiyle istihkak davaları bu yerleşim yeri mahkemesinde görülür.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 12 Mayıs 2026
Madde metinleri yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Güncel ve resmî metin için mevzuat.gov.tr esastır.
Sonuç
Tenkis davasında saklı pay hesabı, tenkise tabi tasarrufların sırası ve hak düşürücü süreler birlikte değerlendirilir. Öğrenme tarihi ve tasarruf türü, dava açma süresi bakımından ayrıca belirlenmelidir.
Bu yazının güncel kaynak sürümü: Kentkuran Hukuk ve Arabuluculuk.
Bu makale bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Sorularınız ve görüşleriniz için bana yazabilirsiniz.
© 2026 Ediz Kentkuran. Bu makalenin özgün anlatımı, seçimi, başlıklandırması ve düzeni, sahibinin hususiyetini taşıdığı ölçüde 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. FSEK m.31 kapsamındaki mevzuat ve yargı kararları ile kanunen serbestçe kullanılabilen diğer resmî içerikler, kendi hukuki statüleri ölçüsünde bu bildirimin dışındadır. Kanunun izin verdiği iktibas ve diğer serbest kullanım hâlleri saklıdır. Bunlar dışında makalenin tamamının veya sahibinin hususiyetini taşıyan bölümlerinin çoğaltılması, işlenmesi, yeniden yayımlanması, veri tabanına eklenmesi veya çevrim içi ortamlarda umuma iletilmesi önceden yazılı izne tabidir. İlim eserlerindeki iktibaslarda FSEK m.35 uyarınca kullanılan eserin ve eser sahibinin adı ile alıntının kaynağı belirtilmelidir; çevrim içi iktibaslarda ayrıca makale adı, yazar adı “Ediz Kentkuran”, kaynak site ve kalıcı bağlantı gösterilmelidir. Ticari kullanım, toplu veri aktarımı ve yapay zekâ/model eğitimi amacıyla kullanım için açık yazılı lisans alınmalıdır. İzin talepleri: info@edizkentkuran.com.
İletişim